گوردخمه چیست

yaghoub آثار تاریخی, آثار و نشانه ها , , , , , , , , , ,

گوردخمه چیست

گوردخمه چیست

گور دخمه در واقع فضایی است که در دل صخره ها و یا کوه ها کنده می شود و در آن، افرادی که فوت  شده اند، به خاک سپرده می شوند. گور دخمه ها در واقع به منزله ی آرامگاه هستند و معمولا فضای بزرگی دارند و به شکل اتاقکی هستند که یک یا چند قبر در آن ها نگهداری می شود و به اندازه ای بوده اند که علاوه بر یک یا چند قبر، در آن اشیا فرد متوفی هم نگهداری می شده است.

گوردخمه

انواع گوردخمه چیست

تفاوت گوردخمه با دخمه

دخمه یا برج خاموشی محلی است که بر فراز بلندی ساخته می شد و متوفی در آنجا قرار داده می شد تا توسط پرندگان و حیوانات متلاشی شود.

تفاوت استودان با گوردخمه چیست

استودان از ترکیب واژه های «استو» به معنی استخان و «دان» به معنی جایگاه ساخته شده و جایگاه نگهداری استخان مرده ها بوده است. همچنین در زبان عامیانه گوردخمه گاه به صورت مترادف و هم معنی با استودان نیز به کار گرفته می شود. در حالی که گوردخمه و استودان از نظر ساختاری با هم فرق دارند. استودان در مقایسه با گورددخمه دارای ظاهر بسیار ساده تر می باشد و ابعاد کوچکتری نیز دارند.

استودان ها در واقع حفره هایی هستند که برای نگهداری استخوان مرده ها در داخل سنگ ها ساخته می شدند. در صورتی که گوردخمه ها آرامگاه هایی به شکل اتاق در دل کوه و صخره بودند که یک یا چند مقبره درون آن ها تعبیه می شد. گاهی این فضاهای اتاقی شکل محل کافی برای نشستن، برگزاری مراسم و قرار دادن اشیاء داشتند.

قدمت گوردخمه ها

گوردخمه های زیادی از دوره های مختلف در ایران کشف شده است که نمی توان آن ها را به شخص خاصی نسبت داد. در مورد قدمت گوردخمه ها اتفاق نظر وجود ندارد و نظرات مختفلی در مورد قدمت گوردخمه ها گفته شده است. گوردخمه های ایران در حالت کلی به سه دسته کلی دسته بندی می شوند

  • دوره مادها
  • دوره هخامنشیان
  • دوره پس از هخامنشیان

گوردخمه های بسیاری از دوران پیش از مادها، در مناطق تحت نفوذ اورارتو (اطراف دریچه وان در ترکیه امروزی) کشف شده است. به همین دلیل نتیجه گیری می کنیم که گور دخمه ها قبل از آن که منشاء مادی و آشوری داشته باشند، به هنر معماری اوراتوها باز می گردد.

مادها

گوردخمه های کشف شده از دوران مادها نوع تکمیل شده هنر اورارتو می باشد. گوردخمه های مادی بر اساس اهمیت فرد دفن شده و همچنین تاریخ ساخت، دارای نقش برجسته و تزئینات معماریمانند ستون و نیم ستون و نماد ورودی متفاوت می باشند. بر خلاف گوردخمه های دوران هخامنشیان که صاحبانشان مشخص و معلوم است، گوردخمه های دوران ماد را نمی توان به شخص خاصی نسبت داد. همچنین به لحاظ مورد سرقت قرار گرفتن گوردخمه ها در طول تاریخ،نمی توان در رابطه با نحوه تدفین یا اشیاء همراه مرده در گوردخمه های مادها نظری داد.گوردخمه های مادها بر اساس نمای ورودی به سه دسته مختلف تقسیم بندی می شوند:

  • گوردخمه هایی در نمای ورودی دارای ستون آزاد هستند

دخمه سنگی یا گوردخمه فخریگاه با شماره ثبت ملی ۲۸۸ (۱۵ کیلومتری شمال شرقی مهاباد) گوردخمه صحنه (۶۰ کیلومتری مسیر کرمانشاه به همدان در منطقه سراب صحنه) گوردخمه دکان داود (نزدیک سرپل ذهاب) از این نوع گور دخمه ها می باشند. گوردخمه صحنه از نادرترین گوردخمه های دو طبقه دوره مادها می باشد. گوردخمه صحنه با شماره ثبت ۱۴۸ در تاریخ ۱۳۱۵/۱۰/۱۰ به ثبت رسیده است.

  • گوردخمه‌هایی که بجای ستون آزاد، در دوطرف نمای ورودی آن‌ها دو نیم ستون تزئینی در کوه کنده شده‌است

گوردخمه دو دختر یا دادور با شماره ثبت ملی ۲۹۹ (نزدیک ممسنی استان فارس) و گوردخمه آخور رستم (۸ کیلومتری جنوب تخت جمشید) از این نوع گوردخمه ها می باشد.

  • گور دخمه های ساده که بدون ستون یا نیم ستون هستند و معمولا در اطراف کردستان کشف شده اند.

گور دخمه سکاوند (۱۵ کیلومتری هرسن کرمانشاه) گوردخمه دیره (روستای دیره سرپل ذهاب) گوردخمه سرخ ده (۱۹ کیلومتر گوردخمه سکاوند)

هخامنشیان

گوردخمه های هخامنشی طرحی از صلیب دارند و برخلاف گوردخمه های ماده شکلی یکسان دارند. ورودی گوردخمه عمدتا در محل تلاقی دو خط صلیب بوده. همچنین در اطراف آن بر روی خط افقی صلیب، نیم ستون های حکاکی شده است. بخش پایین صلیب معمولا بدون تزئین بوده و بخش بالایی صلیب شامل یک نقش برجسته ظریف بده است. اکثر گوردخمه های هخامنشی در نقش رجب و نقش رستم کشف شده اند. اولین نمونه این گوردخمه ها متعلق به داریوش بزرگ بوده و بقیه گوردخمه ها از آن تقلید کرده اند.

آخرین گوردخمه هخامنشی متعلق داریوش سوم بوده که کار حجاری آن (ظاهرا با حمله اسکند مقدونی به ایران) ناتمام مانده. در قسمت بالا گوردخمه داریوش سوم نقش شاه را در مقابل آتشدان نشان می دهد. تعداد قبرها در گوردخمه های هخامنشی از ۲ قبر تا ۹ قبر متفاوت می باشد. با توجه با این که داریوش سوم تنها ۶ سال حکومت کرد و با توجه به میزان حجاری ناتمام انجام شده در مقبری وی، به نظر می رسد که ساخت هر یک از این گوردخمه ها بیش از ۱۰ سال طول می کشیده.

بعد از هخامنشیان

نقش مذهب در سلطنت با حمله اسکند به ایران و پیدایش سلسله های سلوکیان و اشکانیان کاملا کم رنگ شد. سلوکیان یونانی (جانشین سلوکوس یکم) بوده و آیینی متفاوت با آیین ایرانیان داشتند. منابع کافی در مورد آیین و مذهب اشکانیان نیز موجود نمی باشد. به طوری که گمان می شود اشکانیان دارای آیین و مذهب مختلف بوده و مردگان خود را (بر خلاف زرتشتیان) به انواع مختلف دفن می کرده اند. به همین دلیل از دوران اشکانیان گوردخمه ای به شکلی که در دوان هخامنشیان یا مادها برای شاهان سخته می شده،گوردخمه ای کشف نشده است.در دوران اشکانیان صرفا دخمه های عمومی به دو شکل درون خاک و درون سنگ برای رعیت های زرتشتی ساخته می شده و بعد از قرار دادن تعداد معینی از جسدها، در دخمه ها با سنگ و آهک مسدود می شده است.

ظهور ساسانیان

با آمدن سلسله ساسانیان، آیین زرتشتی دوباره ارزش پیدا کرد. حتی دولت مرکزی بخش هایی از کشور مثل گیلان، مهرپرستان را تحت فشار قرار داد. با این وجود ساخت گوردخمه های دوران هخامنشی دیگر رواجی نیافت و ساخت دخمه های عمومی تا قرن ها بعد از حمله اعراب به ایران ادامه پیدا کرد. درحال حاضر هنوز در برخی مناطق ایران، به‌ویژه در غرب، گوردخمه‌ها برای خاکسپاری مرده‌گان استفاده می‌شود. مثلاً در خرم آباد بعضی خانواده‌ها بجای ساخت قبر تازه، مرده را در گوردخمه خانوادگی دفن می کردند که به آن لَحَک می‌گویند.

محافظت از گوردخمه

برای محافظت از گوردخمه‌های موجود در کشور، به جز ثبت ملی، عملاً هیچ اقدامی صورت نمی‌پذیرد. به طوری که گاهی قاچاقچیان اشیاء عتیقه با مواد منفجره اقدام به حفاری در این گوردخمه ها می کنند. حالا شما می دانید که گوردخمه چیست و میدانید تفاوت استودان با گور دخمه چیست همچنین میدان دوران مختلف گوردخمه چیست

شاید دوست داشته باشید:

دفینه قلعه ها در گنج یابی

دفینه قلعه ها در گنج یابی قَلعه یا دِژ یک ساختمان مستحکم بوده که در طول سده‌های میانی توسط نجیب‌زادگان ساخته می‌شده‌است. واژه قلعه از پارسی میانه وارد عربی و ترکی شده‌است و از اکدی وارد پارسی میانه گشته‌است. در قدیم برای پنهان کردن و مخفی کردن گنج و دفینه در قلعه ها از چند روش استفاده می کردند که از آن جمله میتوان به حفر چاه و حفر حوض […]

نشانه گاو در دفینه یابی

نشانه گاو در دفینه یابی و گنج یابی بررسی پیشینه و معنی نماد های باستانی میتواند ما را در رسیدن به اهداف کمک کند. نقش گاو در گنج یابی یکی از مهمترین آثار و نشانه های گنج است که در ایران به وفور یافت میشود. نشانه گاو در دفینه یابی مختص مناطق خاصی نبوده و […]

علامت گاو در گنج یابی و دفینه یابی

علامت گاو در گنج یابی و دفینه یابی قبل از پرداختن به علامت گاو در گنج یابی باید با پیشینه این نماد صحبت کنبم. دین و اساطیر هیچ ملتی را نمی توان جدا از بافت تاریخی آن دریافت و اساطیر نماینده پیشینه فرهنگی و عقاید و تفکرات ملل مختلف است. رابطه انسان و حیوانات، همچنین […]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

11 − یازده =


Call Now Button